RamaSiddhu J

Neeku Namitha correct.. Just N in place of m..

Yep. Mana munde… vaadiki emathram gratitude ledhu…

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం విలక్షణమైనది. ఆయన సహృదయుడు. సౌహృన్మిత్రుడు, శ్రమజీవి, నిర్మొహమాటి, నిర్భయుడు, నిగర్వి... కానీ ఆవేశపరుడు. డ్రైవింగ్ మీద అమిత ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన మంత్రిగా ఉన్నా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా ఉన్నా, పొలిట్ బ్యూరో సభ్యుడిగా ఉన్నా, ఏమాత్రం గర్వం కానీ, అహంకారం కానీ లేకుండా అందరితో కలిసి, మెలిసి తిరిగిన సలక్షణుడు, నిరాడంబరుడు. ఆయన గుప్తవదాన్యుడు. రామారావు గారికి హరికృష్ణ మీద అత్యంత ప్రేమాభిమానాలు ఉండేవి.

మొదటిసారి ఎన్నికల యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు చైతన్య రథ చోదకుడు హరికృష్ణ కాదు. ‘అది పాత వ్యాను, నిన్ను ఇబ్బంది పెడుతుందేమో’ అని చెప్పి, రామారావు తనకు డ్రైవర్గా ఉన్న రెడ్డిని తీసుకెళ్లారు. నాదెండ్ల భాస్కరరావు ఉదంతం తర్వాత చైతన్య రథ సారధిగా హరికృష్ణ బయలుదేరారు. ఆ చైతన్య రథం ఒక సాధారణ వ్యక్తి ప్రయాణించడానికి వీలైనదే తప్ప అంత సుఖప్రదమైనదేమీ కాదు. ఆరుసార్లు ఆంధ్రదేశం నలుమూలలా, మద్రాసు, కర్ణాటక, హర్యానా, అస్సాం, నాగాలాండ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోనూ సుమారు 2లక్షల కిలో మీటర్లు అనేక వేల సభలలో రామారావు ప్రసంగిస్తూ ఉండగా దానిలో ప్రయాణం చేశాం. హరికృష్ణ అత్యంత జాగ్రత్తగా, రామారావు గారికి ఎటువంటి ఇబ్బంది, అసౌకర్యం లేకుండా సమర్థతతో రథాన్ని నడిపేవారు. ఆయనకు సహకరించడానికి ప్రయాణంలో ఐదుగురు మిత్రులు ఉండేవారు.

ఇంత సుదీర్ఘ యాత్రలో రెండు చోట్ల అపశ్రుతులు దొర్లాయి. ఏటవాలుగా ఉన్న సిద్ధాంతం వంతెన ఎక్కుతున్నప్పుడు అనుకోకుండా ఇంజనులో తీవ్రమైన పొగలొచ్చాయి. హరికృష్ణ రథం ఆపి, వెంటనే దాన్ని బాగుచేశారు. కానీ, ఈ ఘటనతో రామారావుగారు ఆందోళన చెందారు. హరికృష్ణను తప్పించి లక్ష్మణ్ణను పిలిపించమని చెప్పారు. ఇంతలోనే మనసు మార్చుకుని హరికృష్ణతో రథం నడిపించమన్నారు. కొన్ని రోజుల తర్వాత లోయర్ మానేరు డ్యాం ప్రాంతంలో హరికృష్ణ రథం నడిపే సమయంలో ప్రమాదవశాత్తు ఓ సెక్యురిటీ గార్డు కాలికి గాయం ఏర్పడింది. రామారావు వెంటనే స్పందించి, గాయపడ్డ వ్యక్తిని హైదరాబాద్ తీసుకెళ్లి తగిన వైద్యం అందించమని ఏదో ముఖ్యమైన పనిమీద వచ్చిన ముఖ్యమంత్రి కార్యదర్శి యు.బి.రాఘవేంద్రరావుని ఆదేశించారు. అంతేకాక హరికృష్ణకు విరామమివ్వాలని నాతో చెప్పడంతో పాటు డ్రైవర్ లక్ష్మణ్ణను వెంటనే పిలిపించాలని సూచించారు. ఈ మాటలు విన్న హరికృష్ణ కొంత అసహనానికి గురై నాకు డ్రైవింగ్ రాదా అంటూ అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. రామారావు హరికృష్ణ మాటను కాదనలేక మళ్లీ ఆయననే రథ సారధిగా కొనసాగించారు.

విశాఖ జిల్లా అనకాపల్లి మీదుగా రామారావు పర్యటిస్తున్న సందర్భంలో ఊరి పొలిమేరలో జనం లేరనుకుని హరికృష్ణ వాహనాన్ని కొంత నిదానంగా నడుపుతున్నారు. అక్కడ దూరంగా ఓ శవానికి అంతిమ సంస్కారాలు జరుగుతున్నాయి. ఊహించని విధంగా ఆ శవం చుట్టూ ఉన్న జనమంతా ఎన్టీఆర్ గారిని దూరం నుంచి చూసి, వాహనం వైపు పరుగులు తీశారు. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన రామారావు ‘హరీ, వాహనాన్ని వేగంగా నడుపు, చూడబోతే ఆ శవం కూడా నన్ను కలిసేందుకు లేచి పరుగున రావచ్చు’ అని ఛలోక్తి విసిరారు. హరికృష్ణ పలు సందర్భాల్లో ఈ ఘటనను గుర్తు చేసుకునేవారు.

రామారావు ప్రచార శైలి, తీరు ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలోనూ, ఆయన జీవిత చరిత్ర లోనూ అత్యంత అపూర్వమైన, ఆకర్షణీయమైన ఘట్టం. ప్రతీరోజూ ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత చైతన్య రథంలో కూర్చుని ఉపాహారం తీసుకుంటూ ఆరోజు యాత్రలోని విశేషాలు తెలుసుకుంటూ, మర్నాడు తన ప్రసంగంలో ఏ అంశాలపై స్పందించాలనే వివరాలను అడిగేవారు. ఈ అన్ని విషయాలతో పాటుగా ప్రతీ రోజూ తప్పనిసరిగా హరికృష్ణ బాగోగులు, ఆయన బృందానికి ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా జరగాల్సిన ఏర్పాట్లపై సూచనలిచ్చేవారు. హరికృష్ణ విషయంలో రామారావుగారికి ఎంతో శ్రద్ధ ఉండేది. అలాగే, నేను చైతన్య రథం దిగి వెళ్తుండగా మూడురోజులకోమారు నా చేతికి కొంత డబ్బిచ్చి, ‘ఈ డబ్బును హరికిచ్చి రథానికి డీజిల్ పోయించమనండి’ అని చెప్పేవారు.

రామారావుగారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు కూడా, ఎప్పుడు ఎన్నికల ప్రచారానికి బయలుదేరినా, తన రథానికి సొంత డబ్బుతోనే డీజిల్ పోయించుకునేవారు. ఆ యాత్రల నిమిత్తం ప్రభుత్వ ధనాన్ని వెచ్చించేవారు కాదు. ఇతరులెవరినీ ఆయన కోసం డబ్బు ఖర్చుపెట్టనిచ్చేవారు కాదు. ఇటువంటి ఉదాత్త నాయకులను మనం వర్తమాన రాజకీయాల్లో ఊహించగలమా?

ఒకసారి, ప్రముఖ తమిళ నటుడు శివాజీ గణేశన్ తన కుమారుని వివాహ ఆహ్వాన పత్రిక ఇవ్వడానికి రామారావుగారి నివాసానికి వచ్చారు. రామారావు గారిని కలిసి కిందకు వచ్చాక, తాను అక్కినేని నాగేశ్వరరావు గారి ఇంటికి వెళ్లాలని శివాజీ గణేశన్ నాతో అన్నారు. నేను వెంటనే అక్కడ ఉన్న సెక్యురిటీ ఆఫీసరుని పిలిచి, నాగేశ్వరరావుగారు కొత్తగా కట్టిన ఇంట్లో దింపి రమ్మని చెప్పాను. ఈ సమయంలో హరికృష్ణ నేను చెప్పిన మాట విని, సెక్యురిటీ ఆఫీసరుకు బదలు తానే శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరారావుగారి ఇంటికి తీసుకెళ్తానని చెప్పారు. వెంటనే సెక్యురిటీ ఆఫీసరు కలగజేసుకుని, ‘హరిబాబు గారూ.. మీరు నాగేశ్వరరావుగారి ఇంటికి వెళ్లారని తెలిస్తే, నాన్నగారికి కోపమొస్తుందేమో’ అన్నారు. వెంటనే హరికృష్ణ స్పందిస్తూ.. నాన్న గారికి, నాగేశ్వరరావు గారికి విభేదాలుంటే నాకేమిటి. నేనలాంటివి లెక్కచేయను అని తన కారులో శివాజీగణేశన్ ను నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో దింపడమేకాదు, ఆయనతో పది నిమిషాలు మాట్లాడి వచ్చారు. అదీ హరికృష్ణ వ్యక్తిత్వం.

‘ఆహ్వానం’ హోటల్ నిర్మాణంలో ఉన్న సమయంలో రామారావుగారు ఏకాంతంగా ఉన్నప్పుడు హరికృష్ణ వచ్చి, హోటల్ మూడవ అంతస్తు నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి 30 లక్షల రూపాయల అప్పు కావాలని రామారావుని సరదాగా అడిగారు. దానికి రామారావు అంతే సరదాగా స్పందిస్తూ, నన్ను పిలిచి, ‘రామచంద్రరావు, హరికి 30లక్షల రూపాయలు కావాలట, నా దగ్గర అంత డబ్బు ఎక్కడుందీ, మీ దగ్గర ఉంటే మీరే హరికి ఇవ్వండి’ అని పెద్దగా నవ్వేశారు. వాస్తవానికి ఆహ్వానం హోటల్‌ను అన్ని హంగులతో రామారావు నిర్మించారు.

(ఆ హోటల్ అసలు పేరు ఆతిథ్యం, ఆహ్వానం, ఆస్వాదం)
రాజీవ్ గాంధీ హత్యానంతరం అబిడ్స్ లోని ఎన్టీఆర్ ఎస్టేట్ పై దుండగులు దాడిచేసి, అత్యంత విలువైన వస్తువులను, థియేటర్లను, ఆహ్వానం హోటల్ లో కొంత భాగాన్ని ధ్వంసం చేయడంతో పాటు నిప్పంటించారు. ఆ దౌర్జన్యకాండ రామారావుగారికి తీవ్ర మనస్తాపాన్ని కలిగించి, కొన్ని సంవత్సరాలు ఎస్టేట్ ప్రాంగణంలో అడుగుపెట్టలేదు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత అశోక్ సామ్రాట్ సినిమా వెండితెర నవల ఆవిష్కరణ సభను ఆహ్వానం హోటల్ పైఅంతస్తులో నిర్వహించాలని రామారావుగారు నిర్ణయించారు. ఆ సందర్భంలో యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ కూడా అక్కడే ఉన్నారు. తర్వాత రామారావుగారు ఒంటరిగా నా గదిలోకి వచ్చి ‘రామచంద్రరావు గారూ, ఈ కార్యక్రమం ఆహ్వానం హోటల్ లో నిర్వహించే విషయాన్ని హరికృష్ణకు ఒకసారి చెప్పండి’ అన్నారు. ఎదుటివారి మనోభావాలను ఎన్టీఆర్ అంత గౌరవించేవారు.

ఒకసారి రామారావుగారు తన మారుతీ -800 కారు దిగుతున్నప్పుడు మోకాలికి, తలకు గట్టిగా దెబ్బ తగిలింది. వెంటనే ఏదైనా ఒక కారు డీలర్‌ను పిలిపించమని నన్ను ఆదేశించారు. నాకు పరిచయమున్న బెంజ్ కంపెనీ డీలర్, మాజీ ఎంపీ బాడిగ రామకృష్ణను కొత్త మోడల్ కారును రామారావుగారి ఇంటికి తీసుకురమ్మన్నాను. ఆయన కొత్త కారును తీసుకువచ్చి, ‘ఇది చాలా లేటెస్ట్ మోడల్ కారు సార్.. మీరు తీసుకోండి, అది చూసి, ఒక్క వారంలో వెయ్యి మంది కొంటారు’ అని ఆయన రామారావుగారితో చెప్పారు. ఆ కారులో నన్ను, రామకృష్ణను, డ్రైవర్ లక్ష్మణ్‌ను కూర్చోబెట్టుకుని, బంజారా హిల్స్ రోడ్ నెంబర్ 12 మీదుగా రామారావుగారు వేగంగా ఆ కారు నడిపి చూశారు. ఇంటికి చేరుకున్న తర్వాత ‘కారు చాలా బాగుంది బ్రదర్, ధర ఎంత?’ అని అడిగారు. ఆరున్నర లక్షలనీ, అయినా ధరకేముంది లెండి, నచ్చితే తీసుకోండి అని రామకృష్ణ అన్నారు. ‘అమ్మో ఆరు లక్షల 50 వేల రూపాయలా’ అని రామారావుగారు అనగానే, మొన్న హరికృష్ణ కూడా ఈ కారును తీసుకున్నారని రామకృష్ణ చెప్పారు. దీనికి రామారావుగారు స్పందిస్తూ ‘ఆయనకేం కొంటాడండీ, ఎందుకంటే ఆయన ఎన్టీఆర్ కొడుకు, నేను మామూలు నందమూరి లక్ష్మయ్య చౌదరి కొడుకుని. నాకు, ఆయనకూ పోలికేంటి’ అని నవ్వేశారు. చివరకు అంత ఖరీదైన కారును రామారావుగారు కొనలేదు.

గోటేటి రామచంద్రరావు

దివంగత ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టీ.ఆర్
ప్రత్యేక బాధ్యతల అధికారి

Edisaadu le 😆 siggu vadilesina edava ani edo sametha vundi le 😆 ala vundi aadi evvaram
Reverse troll aithe mari birthday ki kala vedika lo edchina edupulu endo 😂
Adi kuda reverse aindi ani ila siggu vadilesi covering aa
adedo cinema lo pr gadu baniyan tho nadustadu chudu ala vundi 😂

Ade mama Jagan aithe idi chaala thakkuva ani lite theesukunevallu janalu ala set chesadu standards and AP people mind set ni

Let it fall to 380 and buy

20 lacs profit 500 touch avvagane exit kodatha

inka poyademo ani aasa tho vachaa.....chusssssssssssss.....................

Average ledu bokka ledu complete negative and blood bath.. clearing housing loan with rents

Send off thread ankunna vuncle 😁
Jarra vunte gunde aagipoyedi without u premiere updates evaru istaru db lo

Aath gaadi fans aath gadini tittinattu anti fans kuda tittaru emo 😂